POSTED IN Kina, Økonomi

Landet har som USA stor gjeld.

Kina kan no ikkje vere globalt økonomisk lokomotiv.

1 kommentar
Print Friendly, PDF & Email

Korfor Kina ikkje kan dra verda ut av ein ny stor depresjon

av F. William Engdahl

Under dei siste to tiåra, sidan Kina vart tatt inn i Verdshandelsorganisasjonen WTO, har den industrielle basen deira gjort rekordhøge framsteg, og dei framstår no som verdas leiande økonomiske produsent på mange store og viktige område. Dei akademiske debattane om kven som er størst på brutto nasjonalprodukt (BNP) av Kina og USA, er malplasserte. BNP er generelt verdilaust som mål på realøkonomi. Når ein måler i reell, fysisk, økonomisk produksjon, ligg Kina milevidt føre alle andre. Derfor er Kinas komande kurs for den industrielle produksjonen livsviktig for framtida til verdsøkonomien. Globaliseringa av verdsøkonomien har gjort det slik.

Stålproduksjonen er framleis den beste indikatoren på ein veksande realøkonomi. I 2021 produserte Kina meir enn tolv gongar så mykje stål som USA, over ein milliard tonn. USA, som ein gong var verdsleiande, greidde berre puslete 86 millionar tonn. I tonn kol, produserer Kina rundt 50% av verdas totale kolproduksjon. Landet kontrollerer 70% av gruvedrifta for sjeldne metall og over 90% av prosesseringa av desse, takka vere fleire tiår med bisarre US-amerikanske politiske tiltak. Kina er i dag verdas langt største produsent av motorkøyretøy, nesten tre gongar større enn USA, med 27 millionar einingar per år, ein tredjedel av verdsproduksjonen i 2022. Kina er den desidert største produsenten av sement for bygg, og verdsleiande på aluminiumsproduksjon. Med 40 millionar tonn i 2022, samanlikna med ikkje ein gong eitt million tonn i USA. Dei er også verdas største koparkonsument. Lista held fram.

Grafen viser utviklingen av stålproduksjonen de siste 50 årene

Dette er berre for å gi hint om kor viktig økonomien til Kina har vore for den verdsøkonomiske veksten under dei siste ti tiåra. For berre fire tiår sidan var Kina eit ubetydeleg land i realøkonomisk forstand. Så viss Kina skulle få djupe økonomiske samantrekningar, vil effekten denne gongen bli global. Og det er nett det som no er på veg. Det er viktig å merke seg at veane starta lenge før Kinas tre-årige null-covid-nedstenging. Enkelt sagt har Kina etter den såkalla store finanskrisa i 2008 greidd å skape ei finansiell boble som er større enn verda nokon gong har sett. Den bobla byrja minke rundt 2019, med start i fast eigedom. Omfanget er systemisk og berre i startgropa.

Kolossal gjeldsnedskriving og skjult gjeld

Eit stort problem med Kinas økonomiske modell dei to siste tiåra, var at det har vore ein gjeldsbasert finansmodell massivt konsentrert rundt eigedomsspekulasjon langt utover det økonomien kan tole. 

Heile 25 til 30% av Kinas totale BNP kjem frå investeringar i fast eigedom, i bustadar og kontorbygg. Det er særs mykje. Problemet er at fast eigedom, særleg husvære i Kina, i over to tiår såg ut til å vere ei garantert pengemaskin for både eigarar og utbyggarar, bankar og, framfor alt, lokale offentleg tilsette. Prisane steig årleg med tosifra prosentar, iblant med 20%. Millionar av middelklasse-kinesarar kjøpte ikkje berre ein, men to leilegheiter, og brukte den andre som ei investering for komande pensjonisttilvære. Tomtene i Kina er eigde av Kommunistpartiet (KP), på lokalt nivå. Dei vert leigde ut i langtidskontraktar til byggefirma som så tar opp lån for å bygge.

Her blir det diffust. «It gets murky». For lokale KP-styresmakter er inntektene frå utleige av lokale tomter og infrastrukturprosjekta der hovudinntektskjelde. Fram til no har det vore forbode med kommunal eigedomsskatt, trass kraftig press frå lokale styresmakter.

I 2018 og 2019 toppa prisane seg på fast eigedom. Sidan har dei gått nedover. Kina har ein unik eigedomsmodell som lett lar seg misbruke. Normalt må ein kjøpar betale heile innkjøpsprisen på førehand, medan eigedomsutviklaren berre så vidt har starta bygginga. «Kjøp i dag, for i morgon blir prisen endå høgare» var mantraet. Kjøparen tar opp huslån, vanlegvis frå ein lokal bank. Dersom utbyggaren ikkje fullfører innan avtalt tid, må kjøparen likevel betale ned på lånet. Sjølv om utbyggaren skulle gå konkurs, slik det no skjer, og la husværet stå igjen uferdig. Ingen andre land brukar den modellen. Typisk for landa i Vesten, er det nok å betale eit lite depositum på eit husvære, for å reservere det til det er fullført. Huslånet kjem når eigedommen er ferdig. Ikkje i Kina.

Så lenge Kinas husprisar heile tida steig, såg det ut til å fungere, og husmarknaden ekspanderte. Då prisveksten stoppa opp, av ulike grunnar, og forverra seg av dei ultra-alvorlege covid-nedstengingane, byrja det som hadde blitt ei kolossal fasteigedomsboble å implodere. Økonomen Robert Pettis ved Universitetet i Beijing seier: «Sidan starten av eigedomskrisa i september og oktober 2021, har eigedomsprisane minka i meir enn to tredjedelar av Kinas sytti største byar (og sannsynlegvis alle dei mindre), samtidig som salet av nye husvære år (2022) har kollapsa.»

Den store vendinga skjedde i 2021, då China Evergrande Group mislegheldt dollar-gjeldsbreva sine. Det var då verdas mest gjeldstyngde eigedomsutviklingskonglomerat, med gjeld på godt over 300 milliardar dollar. I 2018 var Evergrande vurdert til «den mest verdifulle eigedomsgruppa i verda,» ifølge Wikipedia. Det var på papiret. Før misleghaldet eigde dei også fornøyelsesparkar, eit elbil-selskap, kur-stadar og nok land til å huse 10 millionar menneske. Før Beijing nekta å gi nokon redningspakke til Evergrande, i eit forseinka forsøk på å kjøle ned bobla, hadde kinesiske utlånarar gitt lån basert på ei antaking om at store låntakarar ville bli redda, kjøpt fri – for store til å gå fallitt. Beijing lærde alle feile lekser frå US-amerikanske bankar etter Lehman Bros.

Det kom ut at Evergrande over år hadde skapt ein kolossal Ponzi-svindel. Dei var ikkje unike. Etter ein spekulativ eigedoms-boom etter 2010, byrja stadig fleire, dårleg regulerte, lokale styresmakter rundt om i Kina å investere i fast eigedom for å booste inntektene og oppfylleBeijing sine vekstmål for BNP, ein de facto monetær versjon av sovjetisk sentral planlegging. Å inflatere verdien på lokal fast eigedom, var ein måte å nå dei lokale BNP-måla på. Lokale styresmakter fekk tildelt årlege BNP-mål som skulle nåast. Fast eigedom vart det ideelle verktøyet til å nå BNP-måla og generere lokale inntekter. Så lenge prisane steig, slutta bankane og stadig meir uregulerte «skugge-bankar» seg til «vinn-vinn»-bonanzaen. Ifølge South China Morning Post nådde, før 2020 og starten på dei alvorlege covid-nedstengingane, skatteinntektene av salet av land og fast eigedom sitt bidrag til kommunanes fiskale inntekter ein topp på 37,6 prosent.

Evergrandesitt delvise misleghald starta ein panikk i Kina som det offentlege desperat, og utan suksess, har prøvd å få kontroll med. Det var berre den første store skaden i den systemiske nedsmeltinga. Styresmaktene i Beijing innførte skarpe grenser for utlån til fast eigedom, i eit forgjeves forsøk på å kontrollere implosjonen, dei såkalla Tre raude linjene. Det gjorde implosjonen til eigedomsbobla verre. I 2022 datt salet på nye heimar i Kina med 22% i forhold til 2021. I februar 2023 hadde husprisane i Kina falle 16 månadar i strekk. Landets topp 100 utviklarar sine salstal var i fjor berre på 60% av 2021-nivåa. Landsal, som typisk står for over 40% av inntektene til kommunane, har kollapsa.

Tomme hus og stigande arbeidsløyse

Inntil bobla byrja breste i 2022 med misleghaldet til Evergrandet, hadde prisane på kinesisk fast eigedom auka til fleire gongar høgare, i forhold til hushaldsinntekter, enn i USA. Meir alarmerande hadde to tiår med vill prisstigning skapt spøkelsesbyar og millionar av tomme bustadar. I 2021 var det estimert at 65 millionar husvære i Kina stod tomme, nok til å huse heile Frankrike. Dette var eit resultat av to tiår eller meir med kommunar og utviklarar som bygde meir enn det faktisk fanst behov for, ettersom innbyggarane kjøpte husvære for investering, ikkje for å bu i. Eitt estimat er at mellom ein femtedel og ein fjerdedel av Kinas totale bustadsmasse, særleg i dei føretrekte byane, var eigde av spekulative kjøparar som ikkje hadde til hensikt å bu der eller leige ut. I kinesisk kultur er ein brukt bustad sett på som uattraktiv. Med fallande prisar blir desse heimane uprofitable.

Lockdown i Kina.

Dei 3-årige covid-nedstengingane (utan sidestykke i historia), som enda brått sist desember, gjorde ikkje situasjonen noko betre. Tusentals utlandske produsentar, inkludert Apple, Foxconn, Samsung og Sony, har byrja trekke seg ut av Kina og flytte produksjonen til andre land i Asia eller til og med Mexico, og det har fyrt opp under ei veksande arbeidsløysekrise som forar huskrisa i ein feedback-syklus.

Eitt resultat av denne saktegåande implosjonen i Kina, er at arbeidsløysa har blitt alvorleg høg for første gong sidan starten på den store ekspansjonen. I mars låg ungdomsarbeidsløysa offisielt på over 20%. Millionar av nyutdanna frå universitetet greier ikkje finne arbeid, og Beijing har starta å sende dei på jobb ute på landsbygda, i Mao-æra-stil. Dette lovar ikkje godt for framtidige hus-sal. Ei samantrekkande boble har ein fæl dynamikk.

Inntil rundt tida for OL i Beijing i 2008, var investeringar i fast eigedom stort sett produktivt. Det fylte eit stort underskot på kvalitetsbustadar etterkvart som ein ny middelklasse vart rikare. Etter rundt 2010 byrja skiftet til boblestatus når millionar av middelklasse- og rike kinesarar byrja kjøpe både to og tre husvære som reine spekulasjonsobjekt medan prisane steig tosifra. Det var liten grad av sentrale styresmakters tilsyn med finansane til dei lokale.

Over dei siste åra har lokal styresmakter – for å sleppe å bli slått ned på av autoritetane i Beijing som er redde for ei ny imploderande gjeldsboble – ofte skjult og i hemmeleg samforstand med dei gigantiske statsbankane, skapt ein ikkje-bank-økonomi, «skugge-bankar», som ikkje blir ført opp i balanse-rekneskapa (off-balance sheet, OBS). Som eitt av resultata, trass i tiltak frå tilsynsmyndigheiter i Beijing for å kontrollere eigedomsnedsmeltinga og hindre smitte, nådde den totale gjelda, offentleg og privat, ifølge Bloomberg eit alarmerande nivå på 280% av BNP.

Ein reportasje i Commodity.com slår fast at den totale statsgjelda til Kina i 2023 er på meir enn 9,4 billionar dollar, 9400 milliardar. Men dette talet inkluderer ikkje såkalla  local government financing vehicle (LGFV, finansieringsinstrument for lokale styresmakter) (kinesisk: 地方政府融资平台). Kinesiske lokal styresmakter set sin lit til finansieringsinstrument av OBS-typen til å skaffe inntekter til lokale offentlege byggeprosjekt – husbygging, togskinner til lyntog, hamner, flyplassar. Gjelda til alle desse LGVF’ane er estimert til rundt rekna 27 nye billionar dollar. Det offisielle talet for den totale statsgjelda ekskluderer også gjelda til statsbankar og statsselskap, som heilt klart også er betydeleg, men upublisert. Denne totale gjelda er også utan den ukjende storleiken på lokale skuggebankar, som Kinas nasjonale institutt for finans og utvikling i 2018 estimerte til rundt 6 billionar dollar meir. Resultatet av alle denne utelatinga, er eit publisert tal som er meint å forsikre dei Vestlege finansmarknadane om at Kina har kontroll med den offentlege og private gjelda. Det har dei ikkje. Summa summarum kan vi rekne med ei mammut-gjeld på godt over 43 billionar dollar, ein sjokkerande sum for ein økonomi som for berre tre tiår sidan var på nivå med ein u-landsøkonomi.

Eit hovudinstrument brukt til å finansiere lokale budsjett, er usikra og stort sett uregulerte kommunale investeringsobligasjonar. I motsetning til tradisjonell kommunal gjeld i Vestlege land, kan ikkje dei kinesiske lokale LGFV’ane bruke skatteinntekter til å finansiere obligasjonsavkastninga eller hovudinnkjøpa sine. Så lokale styresmakter har gått inn i ein veksande husmarknad ved langtidsutleige av landareal til utviklarar for å finansiere obligasjonsutbetalingane. Dette har skapt eit system der eit fall i husbygginga, sal og prisar, no skapar ein systemisk trussel. Dette er no på veg i Kina. På berre to tiår har Kina skapt verdas nest største korporative gjeldsmarknad, etter USA, og det aller meste av den er i uregulert, kommunal obligasjonsgjeld.

Eit resultat av denne unike blandinga av lokale styresmakters pengepolitikk og lokale bustadsmarknadar, er at eit vesentleg fall i prisane på bustadar og land har auka risikoen for at kommunane skal misleghalde gjelda si. I juli 2022 mislegheldt byen Zunyi i Guizhou ein hovudobligasjon, og det førte til at heile den uregulerte lokale obligasjonsmarknaden kollapsa då utskrivinga av lokale obligasjonar kollapsa med 85% etterpå. Obligasjonane var ein måte å refinansiere lokal gjeld på, og den kanalen er no nesten stengd, trass i Beijing sine lividitetsinnsprøytingar tidleg i 2023. Investorane var for det meste lokale, vanlege kinesarar som prøvde å tene litt på oppsparte middel. Sist april fortalde offentlege tenestemenn i Guiyang, også i Guizhou, Beijing at dei ikkje greidde å finansiere gjelda som hadde akkumulert over eit tiår i byggeprosjekt inkludert bustadbygging. Dette opnar neste fase av gjeldsimplosjonen. Mange kinesiske kommunar skal ha kutta i løner, transporttenester og drivstoffsubsidiar i eit desperat forsøk på å unngå misleghald.

Nasjonal sikkerheit omdefinert

Transparens for finansielle data har alltid vore eit problem i Kina. For tretti år sidan hadde ikkje landet utvikla finansmarknadar. Men så lenge økonomien ekspanderte, var det ikkje nokon prioritet. No er det det, men for seint.

Eit signal på kor alvorleg situasjonen er i ferd med å bli, er at styresmaktene i Beijing har byrja innskrenke publikasjon av lokale og selskapsfinansdata til utlandske selskap, og kallar det ei sak for den «nasjonale sikkerheita».

Den 9. mai fortalde Bloomberg at «Kinas nedslag på datatilgang for oversjøiske firma, kjem oppå bekymringane om korleis Beijing kontrollerer flyten av informasjon i landet, og gjer det vanskeleg for investorar å vurdere økonomiens tilstand.» Det gjeld ifølge dei informasjon som akademiske dokument, rettsakter, offisielle biografiar av politikarar, og obligasjonsmarknadstransaksjonar. Det US-amerikanske konsulentfirmaet Bain &Co fekk nyleg sine Kina-kontor raida som ein del av den nasjonale datatryggleikskampanjen. Slike tiltak vil kanskje halde realitetane unna sidene til Wall Street Journal eller CNBC ei stund, men dei underliggande realitetane ved kollapsen til verdas største finansielle byggverk, vil bli vanskelegare å skjule.

I mai avslørte Dalian Wanda Group, eit anna stort kinesisk eigedomskonglomerat med investeringar i kinokjedar i USA, fast eigedom i Australia og meir, samtalar med sine hovudbankierar om å restrukturere svære lån midt i ei likviditetskrise. Britiske Financial Times skreiv den 9. mai om at håp om ei tilfriskning etter covid i Kina svinn bort: «Prisane på kinesisk jernmalm droppa til sitt lågaste på fem månadar, då dårleg etterspørsel kjem i tillegg til indikasjonar på at landets økonomiske gjeninnhenting etter tøffe koronavirus-nedstengingar kanskje er uviss … optimismen og aktiviteten som følgde enden på nedstengingsperioden har bleikna og ført til ein ’kollaps’ i stålmarknaden.»

Alt dette betyr at utsiktene til at den kinesiske økonomien skal vere eit vekstlokomotiv som skal løfte resten av verda frå ein ruvande depresjon, er praktisk talt lik null slik ting er no. Det massive Belt and Road Initiative er ført opp i uføre av hundretals milliardar av dollar i lån til land som ikkje greier betene gjelda når rentene stig globalt og veksten stagnerer. Forsøk på å booste heimleg vekst i Kina ved å sette sin lit til ein konsument-boom, er fåfengd av openlyse grunnar nemnd over, og det er også Xi Jinpings forslag om å lage 5G, AI (kunstig intelligens) og slik teknologi som grunnlag for ein ny, stor, rask vekst, så lenge sanksjonar frå USA i stor grad hindrar IT-framsteg for Kina.

Omsett av Monica Sortland

http://www.williamengdahl.com/gr16May2023.php

Forsidebilde: rethink twice

Teksten står for forfatterens mening, ikke nødvendigvis www.derimot.no sin.

1 kommentar. Leave new

  • Dette var en morsom penge-økonomi-betrakning.
    Penger har jo ingen egenverdi. Og får først verdi ved at de sendes rundt og setter i gang aktivitet.

    Men så er det jo også slik at alt som er bygget vil stå der, enten det er bygninger eller infrastuktur/veier, om penge-økonomien kollapser.
    – Spesielt om det ikke er tatt opp lån utenfor landet.
    Og om det er for mange boliger i en nasjon så er dette sjelden et problem. Det er jo det motsatte som er et problem, som f.eks. i Norge.
    Nå er det nok en tid for at Kina kan produsere for egen befolkning istedet for å dekke verdens behov for dupeditter og f.eks. biler.
    Og energi vil nok Kina ha nok av, kanskje også fordi vesten ikke vil ha russisk gass.
    ‘Arbeidsløshet’ er jo en (pengeøkonomi- ) pussighet . Det bør bare føre til at arbeidstiden blir satt ned, og den kinesiske befolkningen får flere frie livstimer.

    Svar

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *

Fill out this field
Fill out this field
Skriv inn en gyldig e-postadresse.

Neste innlegg

Når situasjon blir gjort verre;

Løsningen er enkel – Vi bør bli mer selvhjulpne

Forrige innlegg

El-biler.

Hvor grønne er de egentlig?

Teksten står for forfatterens mening, ikke nødvendigvis www.derimot.no sin.